बहराइच जिला, उत्तर प्रदेश · भारत–नेपाल सीमा

1973 च चंपारण च इक पारिवारिक विवाद ने इक जागतै गी गोशाला च पाई दित्ता।

उसी इकलौता नेईं हा, ते ओह़ गै ओह़ हिस्सा हा, जिसी ओह़ अकेला नेई छड्डी सकदा हा। लड़के जितेन्द्र चतुर्वेदी था। सोलह साल बाद बहराइच च युवाएं दे इक समूह ने थारु कबायली ते जंगलें च रौह्ने आह्ले बच्चें आस्तै इक स्कूल खोलेआ। ग्यारह साल होर दो धागे नेईं मिले।

बहराइच नेपाल सीमा पर बैठे दा ऐ। योजना आयोग ने इक बारी इसगी भारत दे सौ सारें शा पिछड़े जिलें च गिनेआ हा; नीती आयोग हुन इसगी आकांक्षी जिला आखदा ऐ। DEHAT ऐसे चार जिलें च कम्म करदा ऐ, ते थल्ले दा सब किश इत्थें गै होआ।

चित्र: इक पास्से गोशाला दे बूहे पर बैठा निक्का बच्चा, बिच्चे जंगल दी डगर ते खड्ड, ते दूए पास्से मास्टर कन्ने पढ़दे बच्चे

रजिस्टर · 1968–2026 ऐ

उथे तों इत्थे किवें पहुंचया?

अट्ठावन साल, उनें पलें दे माध्यम कन्नै दस्से गे जिंदे च बदलाव आया जे अगला केह् आया। स्क्रॉल करो, या रिबन दे कन्नै कन्नै चलो।

46 प्रविष्टियां
1968
पहले DEHAT दा नाम होंदा हा

पहले DEHAT दा नाम होंदा हा

1968–1988

पश्चिम चंपारण दा इक बचपन, ते भूख जिसने उसदे बाद हर चीज़ दी शर्तें गी सेट कीता।

1968 जितेन्द्र चतुर्वेदी जी खैरवा, पश्चिम चंपारण, बिहार

चंपारण च इक मुंडा पैदा होंदा ऐ

जितेंद्र चतुर्वेदी दा जन्म 19 दिसंबर 1968 गी खैरवा, पश्चिम चंपारण च होआ हा - बिहार दे ग्रांऽ च जिने गांधी गी अद्धी सदी पैह्लें अपने पैह्ले सत्याग्रह च खींच लेआ हा।

1973–76 जितेन्द्र चतुर्वेदी जी परिवार दा घर

परिवार गी सदन थमां बाहर कड्डी दित्ता जंदा ऐ

उंदे पिता विवाद दे बाद गै गायब होई गे ते उंदे आस-पास दे समृद्ध सांझे परिवार दी पंक्ति बंद होई गेई। उंदी मां ते उंदे बच्चें गी घरै थमां बाह् र भेजी दित्ता गेआ तां जे ओह् इक गोशाला च रौह्न। इसदे बाद जेह्ड़ा होआ ओह् साधारण, रोजमर्रा दी किस्म दी भूख ही, जिस चाल्ली दा कुतै बी रिकार्ड नेईं छोड़दा।

1973–76 परिवार दा परिवार दा घर

बिना चंद्रमा दे रातें

आधी रात दे बाद खाने दी तलाश कीती जंदी ही: आलू कटाई करने आलें गी छूट गेया, कद्दू छतें उप्पर सुखदे छोड़ी दित्ता गेआ। पूर्णिमा की रातें टाल दी गई। उन रातों तुझे दे खा जा वकते थे।

1973–76 परिवार दा परिवार दा घर

मवेशी बर्तनों से पानी

साफ पानी उंदे कन्ने सांझा नेईं कीता गेआ। मवेशी पीने दे बर्तनें थमां जेह्ड़ी लोड़ ही, उसी कड्ढदे हे, फिरी घरै च कोई बी पीने कोला पैह्लें उसी उबालिये छानदे हे।

1970s–80s जितेन्द्र चतुर्वेदी जी हिसार ते बहराइच

इक बाल मजदूर अपनी स्कूल फीस देई दिंदा ऐ

ओह् अपने आप गी स्कूलै च रखने आस्तै बाल मजदूर ते घरेलू नौकर दा कम्म करदा हा, ते साइड च बेचने आस्तै फेंके गेदे कागज थमां स्टेशनरी बनांदा हा। स्कूल दे दिन च भूख छिपी दी ही ते रातीं गी फिरी मिलदी ही।

1976 परिवार दा बहराइच

पिता वापस आंदे न, ते परिवार बहराइच चली जंदा ऐ

जनवरी 1976 च उंदे पिता वापस आए ते परिवार गी नेपाल दी सीमा पर बहराइच च लेई गे। इस इतिहास च जेह्ड़ी बी गल्ल औंदी ऐ ओह् उस कस्बे दे इक दिन दी यात्रा दे अंदर गै होंदी ऐ।

1989/90 जितेन्द्र चतुर्वेदी जी कानपुर

ओह् होम्योपैथ दी ट्रेनिंग करदा ऐ

कानपुर च होम्योपैथी च योग्यता हासल कीती ते बाद च समाजशास्त्र च एम.ए. दवाई ही जेह्ड़ी पैह्लें उसी दुए लोकें दे दुखें कन्नै इक कमरे च पाई दिंदी ही ते उसी उत्थें भरोसा करने दा कारण बी दित्ती ही।

Late 1980s जितेन्द्र चतुर्वेदी जी भारत

मेडिकल ग्राउंड्स पर ठुकराया

उने भारतीय वायु सेना च आवेदन कीता ते मेडिकल च उनेंगी खारिज करी दित्ता गेआ। परिवार ने हमेशा इस खारिज गी पढ़ेआ ऐ जे बचपन दी भूख इक दरवाजा बंद करने आस्तै वापस औंदी ऐ, भूख दे अपने आपै च खत्म होने दे सालें बाद - वायु सेना ने उसी ठुकराई दित्ता हा, पर जिस गल्लै ने उसी अयोग्य बनाई दित्ता ओह् कुपोषण हा।

बिछिया, अपंजीकृत

1989–1999

इक डाक्टर जिसने कुझ चार्ज नेईं कीता, वनंचल, इक स्कूल जिस च कोई बिल्डिंग नेईं ही, ते इक युवा समूह जिसदा कोई रजिस्ट्रेशन नंबर नेईं हा।

1989–90 जितेन्द्र चतुर्वेदी जी बिछिया, बहराइच

डाक्टर जंगल चली जंदा ऐ

ओह् ते ओह्दे जीवन साथी कतरनियाघाट जंगल दे कंडे बिछाया चली गे ​​ते फूस दे घरै च रौंह्दे हे। उंदे मते सारे मरीज जंगलें च रौह्ने आह्ले परोआर हे जिनेंगी पचास पैसे नेईं लब्भे, इक रपेऽ दी गल्ल तां दूर दी गल्ल ऐ। उवने उन्शें ककवी बी तयश वे इलाज ककमा औय अभ्मास कबी बी गुजारा नशीॊ फनामा।

मानव संरक्षण
1989–93 उसके जीवन साथी बिछिया, बहराइच

जनजीवन दे पिच्छे दी साझेदारी

ओह् इक जंगली इलाके च फूस दे घरै दी घरै दा घर, पैसे ते अनिश्चितता गी लेइयै चलदी ही। कदें-कदें समर्थन नेईं हा। अगले बत्तीस सालें तकर एह् उंदे सार्वजनिक जीवन दा निजी बुनियादी ढांचे दा रूप च रेहा।

1989–93 जितेन्द्र चतुर्वेदी जी बहराइच

गीत मुफ्त क्लिनिक दा भुगतान करदे न

बाकी सारें दा बेकार इलाज करदे होई अपने गै परिवार दा पेट भरने आस्तै ओह् बेहतर घरें दे जत्थें च लोकगीत लिखदे, रचदे ते गांदे हे। जंगल च क्लिनिक गी, केईं सालें तगर, गायन कन्नै फंड कीता जंदा हा।

नेतृत्व स्कूल
1989–93 युवा समूह ने दी बिछिया

थिएटर, खेल ते गीत युवाएं गी इकट्ठा करदे न

विकास अभ्यास दी कोई शब्दावली होने कोला मते पैह्लें उंदे कोल प्रदर्शन ते खेल हा। इक वॉलीबॉल मैच ने नौजवानें गी बाहर कड्डेआ; इक गली दा नाटक उनेंगी उत्थें गै रक्खेआ हा। दोनों दे बीच स्थानीय अन्याय इक ऐसी चीज बनी गेई जेह्ड़ी सार्वजनिक तौर उप्पर जोरें-जोरें आक्खी जाई सकदी ही।

नेतृत्व स्कूल
1989–93 जितेन्द्र चतुर्वेदी जी बहराइच ते मुंबई

इक लेखन कैरियर उसी बर्दाश्त नेईं हा

उंदी लेखनी ने फिल्म इंडस्ट्री दी रुचि खिच्ची। बहराइच ते मुंबई दे बीच किराया, खाना ते ठहरने दा सामान उंदे कोला परे हा, इस करी स्क्रिप्ट जित्थें लिखी गेदी ही उत्थें गै रेई गेई ते इसदे बजाय सड़कै दे नाटक ते गीतें च बदली गेइयां।

1989–93 जंगल दे बच्चे बिछिया

वनंचल, द फर्स्ट स्कूल

थारु ते होर जंगलें च रौह्ने आह्ले बच्चें लेई इक स्कूल खुल्ली गेआ, उसी युवा समूह थमां खतम होई गेआ। इसदा नां वनंचल रखेया गेआ। ना कोई बिल्डिंग ही ना कोई रजिस्ट्रेशन। एह् ओह् साल ऐ जिसलै DEHAT गी अपनी शुरुआत गिनेआ जंदा ऐ, कागज पर इसदे अस्तित्व थमां ग्यारह साल पैह्लें। वनंचल अजे बी चलदा ऐ, हुन शाहिद अली दी देखभाल करदा ऐ।

मानव संरक्षण
c.1991–93 जितेन्द्र चतुर्वेदी जी बिछिया

बाजार दे रास्ते हथकड़ी

मकामी हितें गी पार करने दे बाद उसी हिरासत च लैता गेआ, हथकड़ी च बजार च घुमदा रेआ ते पंज दिनें तगर रोकी दित्ता गेआ। ओह् अंदर होने पर स्कूल तबाह होई गेआ ते मते सारे युवा समूह बिखरी गे। तीस साल बाद फिर वी इह सबक आ जांदा सी कि इक बंदे दे कोल रखे दा कम्म उस बंदे नू हटा के रोकया जा सकदा है।

1992–2002 जितेन्द्र चतुर्वेदी जी पूरे उत्तर प्रदेश के जिले

दस साल किसे होर दा ट्रेड सीखना

उने बिछाई गी छोड़ी दित्ता ते इक दशक स्वैच्छिक, गांधीवादी ते अंतर्राश्ट्रीय सेहत संगठनें दे अंदर बिताया। ओह् इक वृत्ति आस्तै विधि कन्नै वापस आए जिंदे कोल पैह्लें गै हा: भागीदारी, सिखलाई, दस्तावेजीकरण ते इक ऐसा प्रोजेक्ट जेह्ड़ा आडिट थमां बचदा ऐ, किस चाल्ली चलाया जा।

मातृ ते बाल सेहत

संस्था दी

2000–2009

कागज पर इक समाज, जंगली ग्राएं दा अध्ययन, ते जंगलें पर निर्भर समुदायें आसेआ अपने आपै च चलाए जाने आह्ले आंदोलन।

2000 देहात बहराइच

DEHAT पंजीकृत ऐ

21 अगस्त 2000 गी विकासात्मक एसोसिएशन फार ह्यूमन एडवांसमेंट सोसाइटी रजिस्ट्रेशन एक्ट दे तैह्त पंजीकृत सोसाइटी बनी गेई। जिस कम्मै दा एह् रजिस्ट्रेशन करा करदा हा ओह् पैह्लें गै ग्यारह साल पुराना हा।

2002–03 देहात आठ जंगली ग्रां

स्वतंत्र भारत दे गुलाम वन ग्रां

किसी भी मुहिम से पहले इक अध्ययन। कतरनियाघाट दे कंडे पर अट्ठ बस्तियां राजस्व ते पंचायत रिकार्डें थमां पूरी चाल्ली गायब होई गेइयां: कोई प्रमाण पत्र नेईं, ना राशन दी पहुंच नेईं, कोई सुरक्षित जमीन नेईं, ते मजदूरी दे इंतजाम नेईं जिनेंगी निवासियें अपने आपै च जबरदस्ती करार दित्ता। हिंदुस्तान टाइम्स ते सुचना एक्सप्रेस ने इसे ढोया। राज्य दा जवाब हा जे एह् लोक अतिक्रमणकारी हे।

अधिकार ते हक
2003–05 वंग्राम अधिकार मंच जंगल दे ग्रां

वन आश्रित समुदायें कन्नै सरबंधत होने आस्तै बनाया गेदा इक आंदोलन

मंच दी सदस्यता सिर्फ प्रभावित निवासियें लेई खुल्ली ही, जिसदा मतलब ऐ जे डीईएचएटी इस च मतदान नेईं करी सकेआ। ग्रां दे लोकें च से कार्यकर्ताएं गी प्रशिक्षित कीता जंदा हा, परिवारें गी इक छोटे जेह्ड़े ग्राम कोश च पैसे दित्ता जंदा हा, ते “जय आजाद” उंदे बश्कार नमस्ते बनी जंदी ही - जाति ते धर्म गी पार करना, इक ऐसी जगह जित्थें आमतौर पर न ते कोई बी रस्ता नेईं दिंदा।

अधिकार ते हक
2005–06 देहात नई दिल्ली

वन अधिकार बिल पर प्रस्तुतियां

जदूं जंगल-अधिकार कानून दा मसौदा तैयार कीता जा‘रदा हा तां ग्राएं थमां सिफारिशें गी सांझी संसदीय कमेटी च गेई, जिंदे च आक्खेआ गेआ ऐ जे परंपरागत जंगली निवासी जेह्ड़े अनुसूचित जनजाति नेईं न। अंतिम अधिनियम च उनेंगी शामल कीता गेदा ऐ। वकालत च अस हिस्सा लैता; असी कदें बी इस खंड दा दावा नेईं कीता।

अधिकार ते हक
2006 जंगली समुदाय बिछिया बाजार

जंगलें पर निर्भर समुदाय नागरिकें दे तौर उप्पर गिने जाने लेई आखदे न

जंगली ग्राएं दे रौह्ने आह्ले बिछिया बजार च आए ते प्रदर्शन कीता, कुसै योजना जां सब्सिडी आस्तै नेईं, बल्के नागरिक दे तौर उप्पर पन्छाने जाने ते इसदे बाद औने आह्ले साधारण अधिकारें गी दित्ते जाने आस्तै।

अधिकार ते हक
2007 ञ्याणें बहराइच

स्कूलें लेई इक हजार बच्चे मार्च

बहराइच दे राएं तकरीबन हजार बच्चे पैदल चलदे होई अपने गै ग्राएं च स्कूलें ते आंगनबाड़ी केंद्रें दी मंग करदे हे, ना के उनें ग्राएं च जित्थें उंदे कोला पैदल जाने दी उम्मीद ही।

मानव संरक्षण
2008 जंगली समुदाय मोतीपुर ते बहराइच

न्याय अधिकारी सत्याग्रह

123 ग्रां दे लोकें खलाफ केस दर्ज कीते गे हे। जवाब हा मार्च, अनशन, आरोपी दा सामूहिक आत्मसमर्पण, ते चुल्हा बंदी - शाम दे चूल्हे गी बस्तियें दे पार बिना रोशन छोड़ी दित्ता गेआ, तां जे भूख दिक्खने गी लब्भी जा ते छिपे दे बजाय चुनेआ जा।

अधिकार ते हक
2009 जितेन्द्र चतुर्वेदी जी बेंगलुरु
मान्यता ते सम्मान

मंजुनाथ शनमुगम अखंडता पुरस्कार

अरुणा रॉय होरें एह् पुरस्कार दित्ता जेह्ड़ा आईआईएम दे इक स्नातक ते भारतीय तेल दे अफसर दी याद च दित्ता गेआ ऐ जेह्ड़ा ईंधन दे मिलावट गी गुजरने थमां इन्कार करने पर गोली मारी दित्ती गेई ही। एह् विनोद अधौ ते संजीव चतुर्वेदी कन्नै सांझा कीता गेआ। इनाम दा पैसा सीधा जंगल-ग्राम संघर्ष च चली गेआ।

अधिकार ते हक

व्यवस्था, आंदोलन, पछान

2010–2020

जमीन दे टाइटल जीते, महिलाएं आस्सेआ दायर कीते गेदे आरटीआई, सीमा पार वापस लाए गेदे बच्चें, ते पुरस्कार जेह्ड़े समाज गी मिले।

2010 गोकुलपुर दाफेदार गौडी, बहराइच

इक वन ग्रां राजस्व ग्रां बनी जंदा ऐ

दफेदार गौडी दा नां गोकुलपुर रखेआ गेआ ते वन अधिकार कानून दे तैह्त उत्तर प्रदेश दे पैह्ले ग्रां दे तौर उप्पर बदली दित्ता गेआ। 53 परोआरें गी 25.839 हेक्टेयर उप्पर टाइटल हासल होआ - पैह्ली बारी उंदे चा कुसै ने बी उस जमीन आस्तै कागज हासल कीता जित्थें ओह् रौंह्दे हे।

अधिकार ते हक
2010–11 देहात नई दिल्ली
मान्यता ते सम्मान

भारत गैर सरकारी संगठन पुरस्कार

छोटे-संगठन श्रेणी च संयुक्त विजेता, जिसगी रिसोर्स एलायंस ते रॉकफेलर फाउंडेशन आसेआ कहानी पर नेईं बलके शासन, पारदर्शिता, फंड जुटाने ते नतीजें पर जज कीता गेआ।

2011–12 जंगली ग्रां दी जनानियां जंगल दे ग्रां

बावन जनानियां लिखित रूप च आर्डर मंगदियां न

तेरह आरटीआई आवेदनें च मैहकमें गी आक्खेआ गेआ ऐ जे ओ आर्डर पेश करन जेहदे कन्नें कथित तौर उप्पर इनें ग्राएं गी सिस्टम थमां बाहर रक्खेआ गेदा हा। कोई ऐसा आर्डर मौजूद नेईं हा, ते कोई विभाग बी इस गी पैदा नेईं करी सकदा हा। जिने महिलाएं अपनी जिंदगी लाभार्थी करार दित्ती ही, ओह् हून राज्य दी जांच करा करदियां हियां, ते जीत हासल करदियां हियां।

अधिकार ते हक
2012 जितेन्द्र चतुर्वेदी जी मुंबई
मान्यता ते सम्मान

सीआईडी ​​वीरता सामाजिक बहादुरी पुरस्कार

बिछिया लॉक-अप च पंज दिनें दे बीस साल बाद पंद्रह साल थमां मते लोकें लेई समाजी-बहादुरी श्रेणी च विजेता दा नांऽ दित्ता गेआ।

अधिकार ते हक
2013 देहात बहराइच ते काठमांडू

सात बच्चे काठमांडू से घर आते हैं

नेपाल च बंधुआ कम्मै च बैठे दे 7 बहराइच बच्चें दा पता लाया गेआ ते उनेंगी वापस लेई आया गेआ। इस च खुल्ली सीमा दे दौनें पास्सें पुलिस गी लेई गेआ, बाल-कल्याण अफसरें, वकीलें ते नेपाली संगठनें गी इक गै समें च स्थानांतरित करने पर सहमति जताई - एह् पैह्ला सबूत ऐ जे सीमा पर सिर्फ शोक करने दे बजाय कम्म कीता जाई सकदा ऐ।

मानव संरक्षण
2014–15 देहात भारत–नेपाल सीमा

इक बॉर्डर इक प्रोटेक्शन सिस्टम बनी जंदी ऐ

क्रासिंग प्वाइंटें पर बूथ, दो न्यायालयें च बचाव दा समन्वय, सरकारी डाटाबेस च दर्ज कीते गेदे मामले, ते पुलिस ते अर्धसैनिक कर्मियें लेई सिखलाई, जिनेंगी कदें बी इक बारी बी बच्चें दे बारे च सोचने लेई नेईं आखेआ गेआ हा।

मानव संरक्षण
2015 देहात बहराइच

नेपाल भूकंप के बाद

तस्कर आपदाएं दी ओर अग्गें बधदे न। भूंचाल दे हफ्तें दे अंदर-अंदर अस जिला अधिकारियें गी सत्तर संदिग्धें दी सूची सौंपी दित्ती, ते पुलिस ते सशास्त्र सीमा बाल ने क्रासिंगें गी कस दित्ता जिसलै के मदद अजें बी दूए रस्ते पर जा करदी ही।

मानव संरक्षण
2015 सुनीता ते ग्यारह होर लखनऊ
मान्यता ते सम्मान

बारह किशोर स्वयं पुरस्कार लेते हैं

2 दिसंबर 2015 गी उत्तर प्रदेश दे मुक्खमंत्री होरें राज्य भर दे बारह किशोरियें गी स्वयंसेवक पुरस्कार दित्ते। इनें च सुनीता बी शामल ही जेह्ड़ी अट्ठ घैंटे दे दबाव दे राएं इक केस दर्ज कराने लेई अग्गें बधी गेई ही जिसी मकामी स्टेशन दे अफसर नै छूने थमां इन्कार करी दित्ता हा।

मानव संरक्षण
2016 भानुमती नई दिल्ली
मान्यता ते सम्मान

भानुमती गी राष्ट्रपति भवन च सम्मानित कीता जंदा ऐ

राष्ट्रपति होरें उनेंगी भारत दी सौ महिला उपलब्धि हासल करने आह्लें च शामल कीता, बाल ब्याह दे खलाफ, नशे दे खलाफ, ते राशन प्रणाली च चोरी दे खलाफ उंदे कम्में आस्तै। अवार्ड उसी दा ऐ। असीं कमरे विच ही सी।

नेतृत्व स्कूल
2016 रेखा लखनऊ
मान्यता ते सम्मान

रेखा को प्राप्त रानी लक्ष्मी बाई पुरस्कार

उत्तर प्रदेश नै उनेंगी तस्करी दे खलाफ अगुवाई करने लेई सम्मानित कीता, जिंदे च उस रात बी शामल ऐ जिसलै उने इक बच्चे गी नेपाल सीमा आह्ली बक्खी लेई जाने थमां रोकने च मदद कीती ही।

मानव संरक्षण
2020–21 गुडिया ढकिया कैलाश नगर

लॉकडाउन दे जरिए इक भूमिहीन महिला खेती करदी ऐ

जदूं उंदे पति दा कम्म छड्डी गेआ तां गुडिया ने डेढ़ बीघा पट्टे पर लेई लेआ ते सुपोशन प्रोग्राम थमां बीऽ कन्नै सब्जियां बी लाए। उसने साल भर ₹65,000 क्लियर कीते ते ₹25,000 भैंस दे बछड़े च पाई दित्ते। उसी उस कहानी दी नायिका ऐ; असी बीज दी सप्लाई कीती।

जलवायु न्याय

फटना ते पुनर्निर्माण करना

2021–2026

इक मौत जिसदे कोल कोई उत्तराधिकार योजना नेईं ही, ते इसदे बाद आए दे सालें दे नमें सिरेआ डिजाइन।

5 May 2021 जितेन्द्र चतुर्वेदी जी बहराइच

फाउंडर द्वितीय लहर च मरदा ऐ

बहराइच मेडिकल कालेज च कोविड-19 दे कारण उंदी मौत होई गेई। ना कोई हैंडओवर, ना कोई उत्तराधिकार योजना ते ना कोई सेकंड हस्ताक्षर। टीमें दा दुख होआ करदा हा जिसलै के बच्चें दी सुरक्षा आह्ली आपातकालीन स्थिति, तनखाह, रिपोर्ट ते ग्राएं गी दित्ते गेदे वादे इस चाल्ली पुज्जदे रेह् जि’यां किश नेईं होआ।

June 2021 देवयानी चतुर्वेदी बहराइच

देवयानी ने एग्जीक्यूटिव डायरेक्टर दा पद संभालेआ

उने इक ऐसे संगठन च कदम रखेआ जिसदे संस्थापक पिता, मार्गदर्शक, निर्णय लैने आह्ले ते जिंदा आर्काइव बी रेह् हे, जिसदे बगल च दिव्यांशु बी आपरेशन करा करदे हे। परिवार दे अंदर उत्तराधिकार अधिकार ते आजादी दे बारे च निष्पक्ष सवाल पैदा करदा ऐ। उन्शें ऩूछा गमा, औय उन्शें ऩूछा जाना चादहमे था।

2021–22 देहात बहराइच

इसे एक साथ पकड़ना

पैह्ले ब’रे दा कम्म सिर्फ निरंतरता बनाए रक्खना हा ते इस शा बड्डी कोई गल्ल नेईं ही: टीम गी इक्कठे रक्खना, साझेदारें कन्नै गल्लबात जारी रक्खना, प्रोजेक्टें गी नेमें मुताबिक रक्खना, ग्रामें च मजूद रौह्ना। सबने शा औखा कम्म एह् खुल्लीयै मनना हा जे एह् सब किश इक बंदे पर कितला निर्भर हा।

2022–24 देहात कौमी
मान्यता ते सम्मान

GROW कोहोर्ट च

एडलगिव ने लचीली कोर फंडिंग ते संगठनात्मक समर्थन आस्तै सौ संगठनें दे राष्ट्रीय कोहर्ट च DEHAT गी चुनेआ। कोई इनाम नहीं था। एह् इस गल्लै च निवेश हा जे त्रै सालें च बी अस मौजूद रौह्गे जां नेईं।

2022–24 देहात बहराइच

फंड दा आखना ऐ जे इसनें शटडाउन गी रोकेआ

अपनी किताब च EdelGive लिखदा ऐ जे इस सहयोग ने DEHAT गी बंद होने शा बचाएआ, इक माहिर टीम गी बनाए रक्खेआ, ते फंड कठ्ठा करने दी साख परतियै दित्ती तां जे अस्से परतियै साधन जुटा सकचे। एह् इक ऐसा वाक्य ऐ जिह्ड़ा अस्से कदे बी अपने बारे च नेईं लिक्खी सकदे हे।

2022–24 देहात बहराइच

नेतृत्व दी इक दूई लाइन

जेह् ड़ा पैसा कुसै प्रोजेक्ट कन्नै नेईं जुड़े दा हा, ओह् सिखलाई आस्तै, बीमा आस्तै, ते प्रोग्राम लीडरें आस्तै दित्ता जंदा हा जेह् ड़ा पैह् ले थमां इक माह् नू कोला पुच्छे बगैर फैसला करने दा अधिकार हा। खर्चे दा मुद्दा एह् हा जे संगठन गी मारना मुश्कल होई जा।

नेतृत्व स्कूल
2023–26 देहात चार जिले

प्रोजेक्टें दे ढेर दी जगह चार प्रोग्राम

मानव संरक्षण, जलवायु न्याय, अधिकार ते हक ते नेतृत्व दा स्कूल ओह ढांचा बनी गेआ जेह्ड़ा परियोजनाएं दे उप्पर बैठदा ऐ, तां जे कम्म दी इक लाइन उस अनुदान कोला बी मती जिंदा रौह्ग जेह्ड़ी संजोग ऐ जे इसदा भुगतान कीता गेआ।

2024 देवयानी चतुर्वेदी आलमी
मान्यता ते सम्मान

आईसीएफपी युवा ट्रेलब्लेजर

दुनिया भर च 550 शा मते आवेदकें च चुने गेदे चालीस च इक, तराई च किशोरियें कन्नै प्रजनन सेह्त पर कम्म करने आस्तै।

मानव संरक्षण
2025–26 महिला किसान बहराइच

स्वराज ने महिला किसानों को प्रभारी बनाया

एग्रोइकोलॉजी, रसोई दे बाग, समूह बचत ते ग्रांऽ दी योजना च इक सीट, जिसदी अगुवाई उनें महिलाएं आसेआ कीती जंदी ऐ जेह्ड़ियां असल च जमीन दा खेती करदियां न, ना के उंदे मालिकें दे तौर उप्पर सूचीबद्ध पुरुषें दी।

जलवायु न्याय
2026 देवयानी चतुर्वेदी कौमी

दुविधाएं दे माध्यम कन्नै अगुवाई करना

उने नुकसान, देखभाल दे कम्म ते संक्रमण दे बारे च लिखेआ, तां जे अगले संगठन गी अपने संस्थापक गी खोने आस्तै सवेरे चार बजे किश पढ़ने आस्तै मिलै।

2026 देहात बहराइच

बोर्ड दा नवीकरण करना, कानूनी तौर उप्पर

मिनटें च हून भेद कीता जंदा ऐ जे कुन कुन निरीक्षण करी सकदा ऐ ते कुन मतदान करी सकदा ऐ, जिसलै के रजिस्ट्रेशन दी प्रक्रिया बी इसगी पकड़ी लैंदी ऐ। दोस्तें दी नियुक्ति करने कोला बी एह् धीमा ऐ, ते बिल्कुल एह् गै गल्ल ऐ।

जिंह्ने असूलें गी अस्से थम्ही रक्खे दा ऐ

साह्ड़ा विश्वास ते मूल्य प्रणाली

ग्यारह मूल्य, संगठन दे छह हिस्सें च आयोजित। हर इक दो बारी लिखे दा ऐ: विश्वास दे रूप च, ते जिस चीज़ पर इक ग्रां साढ़ी जांच करी सकदा हा। दूजा हाफ देखन लई इक खोलो।

ग्यारह मूल्य · संगठन दे छह हिस्से
01

दार्शनिक बुनियाद

02

पावर ते एजेंसी

03

नेतृत्व ते संरचना

04

सामरिक दृष्टिकोण

05

परिचालन लोकाचार

06

शासन ते जवाबदेही

एह् कम्म कुन करदा ऐ?

टीम दे हर इक साथी शा उन्दे जीवन ते कम्म दे बारे च इक्को जेहे सुआल पुच्छे गे। मते लोकें हिंदी च जबाब दित्ता। उन्ने क्या लिक्खेआ एह् पढ़ने थमां पैह्ले तुस खुद इक वाक्य पूरा करियै दिक्खो।

तुस अग्गें बधी सकदे ओ, पर जेकर पैह्लें अपना जवाब देओ तां एह् पढ़ने च बक्खरा लगदा ऐ।
डॉ. जितेंद्र चतुर्वेदी
याददाश्त में

डॉ. जितेंद्र चतुर्वेदी

संस्थापक ते कार्यकारी निदेशक · 2000–2021

इक संगठन अपना मकसद उसलै सिद्ध करदा ऐ जिसलै समुदाय हस्तक्षेप थमां मजबूत होई जंदे न।

मैं इक स्थानीय जड़ें आह्ली पैह्लकदमी थमां DEHAT गी इक ऐसा संगठन बनाने च मदद कीती जेह्ड़ा बच्चें दे अधिकारें, गरिमा ते लोक सेवाएं आस्तै लम्मी संघर्षें दे राएं समुदायें कन्नै रौह्ने च समर्थ होऐ जेह्ड़ा इरादे दे मताबक कम्म करदा ऐ। संस्थापक कार्यकारी निदेशक दे तौर उप्पर मैं इक संस्थागत संस्कृति गी आकार दित्ता जिस च संगठनात्मक दृश्यता कोला बी मैदान च मौजूदगी, सबूत ते जिद्द दा महत्व हा।

दो दशकें दे नेतृत्व च, DEHAT दा कम्म सामुदायिक शिक्षाविदों, बाल-संरक्षण प्रणाली, जंगल-अधिकार संगठन ते सार्वजनिक संस्थानें कन्नै साझेदारी दे माध्यम कन्नै बधी गेआ। संगठन दी भूमिका मकामी नेतृत्व दी जगह नेईं ही, सगुआं ज्ञान, आत्मविश्वास ते सामूहिक मंच बनाने च मदद करना ही जिंदे राएं समुदाय अपने आस्तै वार्ता करी सकदे हे। ओह् प्रतिबद्धता डीईएचएटी दी संस्थागत विरासत दा हिस्सा बनी दी ऐ।

इस कम्म गी ढोने आह्ले लोक

तेतीस साथी, समुदाय दे नेताएं, कृषि मित्रें, सामुदायिक संसाधन व्यक्तिएं ते इस कम्म दी अगुवाई करने आह्ले सामूहिक लोकें दे कन्नै-कन्नै। इत्थे सारे हाजिर होने दी सहमति देई दित्ते।
बहराइच दफ्तर दे बगीचे च बैठा दा देहात दा गोल्डन रिट्रीवर ओरियो 2019 शा
टब्बरै दा हिस्सा

ओरियो - देहात टब्बरै दा हिस्सा

प्रोग्रामें, प्रोजेक्टें ते संगठनात्मक ढांचें शा परे, देहात हमेशा रिश्तें दे आधार पर गै बन्या ऐ।

ओरियो, साढ़ा गोल्डन रिट्रीवर, 2019 शा इस रोजमर्रा दी जिंदगी दा हिस्सा ऐ। लोकें दा स्वागत करना होए, टीम कन्ने चलना होए या कम्म दे लम्मे दिहाड़ें च बस कोल रौह्ना - ओह् उस न्यानप ते अपनेपन दा इक निक्का पर जरूरी हिस्सा ऐ जेह्ड़ा देहात गी ओह् रूप दिंदा ऐ जेह्ड़ा ओह् ऐ: लोकें, रिश्तें ते सांझे अपनेपन दी भावना कन्नै बणी दी संस्था।

चारें जिलें दे लोक ते जमीनी समुदाय गै फैसले लैंदे न।

गवर्निंग बोर्ड ते सलाहकार बोर्ड इस च मदद करदे न। सात बोर्ड मेंबरें ते नौं सलाहकारें दे नांऽ ते उनेंगी देन इत्थै पूरे ब्योरे कन्नै दित्ते गे न।

देहात दी शुरुआत इक नौजवान टोली दे रूप च होई ही ते अज्ज बी एह् नौजवानें ते जनानियां दी अगुआई आह्ली संस्था ऐ - गवर्निंग बोर्ड दी चेयरपर्सन ते सेक्रेटरी दोनै जनानियां न।

विनिका कारोली
अध्यक्ष जी विनिका कारोली

पच्चीस साल बाल अधिकार कार्यकर्ता दे तौर उप्पर, रक्षा विज्ञान, प्राचीन इतिहास, मानव संसाधन प्रबंधन ते शिक्षा च डिग्री हासल कीती।

सतीश के. श्रीवास्तव
उपाध्यक्ष जी सतीश के. श्रीवास्तव

बाल कल्याण समिति दी अध्यक्षता करदे न। तीस साल पत्रकार दे तौर उप्पर, ते बच्चें दे केस लैने आह्ले वकील दे तौर उप्पर।

देवयानी चतुर्वेदी
सचिव जी देवयानी चतुर्वेदी

डीईएचएटी दे कार्यकारी निदेशक ते लैंगिक विशेषज्ञ। एशियाई एसोसिएशन आफ वीमेन स्टडीज दे सबतूं कम उम्र दे सदस्यें च इक, ते भारत दी दो महिलाएं च इक जिनेंगी संयुक्त राष्ट्र महिलाएं ते इवहा महिला विश्वविद्यालय, सियोल ने ट्रांसनेशनल फेमिनिज्म पर पेश करने लेई चुनेआ हा।

अंजुम अज़ीम
कोषाध्यक्ष जी अंजुम अज़ीम

शैक्षिक ते बाल अधिकार मजिस्ट्रेट दे तौर उप्पर अट्ठारह सालें दे साबका बाल कल्याण समिति दे सदस्य।

भानुमति
बोर्ड सदस्य भानुमति

बहराइच दी इक समुदाय दी नेता, जिसी भारत दे राष्ट्रपति होरें 2016 च बाल ब्याह, नशे ते राशन प्रणाली च भ्रष्टाचार दे खिलाफ अपने कम्में लेई सम्मानित कीता हा।

शाहिद अली
बोर्ड सदस्य शाहिद अली

तीस साल शिक्षा च, ललित कला च प्रशिक्षित। ओह् वनंचल दी देखभाल करदा ऐ, जिसदे कन्नै स्कूल DEHAT दी शुरुआत 1989 च होई ही।

प्रवीण श्रीवास्तव
बोर्ड सदस्य प्रवीण श्रीवास्तव

तेरह साल दी शिक्षा च, राजनीति विज्ञान, शारीरिक शिक्षा ते प्रबंधन च प्रशिक्षण कन्नै।

चार संस्थागत आँकड़े, ते बाकी जानकारी कुत्थे थ्होवेगी।

1989 वनंचल, पैह्ला स्कूल, खुल्ली गेआ - संगठन दे कागज पर मौजूद होने थमां ग्यारह साल पैह्लें
2000 समाज दे तौर पर पंजीकृत, जिसदे कन्नै कम्म पैह्लें गै ग्राएं च चलदा ऐ
23 पैरें दे निशान च जिले, गहन मौजूदगी दे चार थमां बाहर
2 पैरें दे निशान च राज्य - उत्तर प्रदेश ते महाराष्ट्र

बचाये गेदे बच्चे, रोके गेदे बाल विवाह, स्कूल पुज्जियां कुड़ियां ते कुदरती खेती अपनाने आह्ले जमींदारें दे आँकड़े सम्बन्धित प्रोग्राम पन्ने पर उस तरीके दे कन्ने दित्ते गेदे न जिने एह् मुमकिन बनाया। आडिट कीते दे खाते, प्रबंधन ते पंजीकरण शा पैह्ले दे शुरूआती ब’रे पारदर्शिता च दित्ते गेदे न।

साढ़ा गोपनीयता बयान ते कुकी नीति

एह् साइट कुकीज़ ते इसी जनेही तकनीकें दा इस्तेमाल करदी ऐ तां जे पन्नें गी कम्म करने च मदद मिलै, एह् समझी सकै जे कुन कुन पन्नें गी पढ़ेआ जंदा ऐ, ते अस जेह् ड़ा प्रकाशत करदे आं उसी बेहतर बनांदा ऐ। कुझ जरूरी हन। तुस सारें गी स्वीकार करी सकदे ओ, सिर्फ जरूरी गै रक्खी सकदे ओ, जां श्रेणी दे अनुसार श्रेणी चुन सकदे ओ, ते पाद-लेख च कुकी सेटिंग्स थमां कुसै बी समें पर अपना मन बदली सकदे ओ।

नीतियां ते सुरक्षा उपाय