परिवर्तनस्य कथाः

व्यक्तिना आरभ्यताम्।

DEHAT इत्यस्य स्वस्य केस-अभिलेखात् लिखितम् । प्रौढानां नामकरणं तत्र भवति यत्र अभिलेखः तेषां नामकरणं करोति; बालकाः परिवर्तितानि नामानि वहन्ति। कञ्चित् चित्वा तस्य जीवनं पठन्तु।

षोडश बालिकाः सायकिलयानं विद्यालयात् गृहम् ते विद्यालयात् गृहं गच्छन्तः आसन् यदा ते अपरिचितस्य ट्रकस्य अन्तः बालकस्य रोदनं श्रुतवन्तः । तेषु एकः अपि पञ्चदशाधिकः नासीत् । बालसंसदः एकः ग्रामः प्राथमिकः विद्यालयः न क्रिकेट्-बट्, न कन्दुकं, न किमपि । प्रौढाः यत् प्रकारस्य अभावं द्रष्टुं विरमन्ति तत् एव। बालकाः न कृतवन्तः। अरुणः सूचनामन्त्री, द्वादशवर्षीयः द्वादशवर्षीयः बालकः एकस्मिन् विपण्यनगरे कार्यं कर्तुं प्रेषितः । यः व्यक्तिः अवलोकितवान् सः अन्यः द्वादशवर्षीयः आसीत् । शिव निर्वाचितप्रधानमन्त्री, एकादशवर्षीयः एकादशवर्षीयः, नवनिर्वाचितः, सभां उद्घाटयितुं असमर्थः च। षड्मासाभ्यन्तरे सः तान् चालयति स्म । रुबि शिक्षिका, तस्याः शिक्षकः च प्रतिदिनं प्रातःकाले एकः शिक्षकः तस्याः गृहस्य समीपं गच्छति स्म । एकस्मिन् दिने तस्याः माता तां आहूतवती । रीना बाल संसद सदस्य तस्याः कुटुम्बस्य मनः यत् परिवर्तयति स्म तत् तर्कः नासीत् । तया अन्यैः बालकैः सह पूर्वमेव यत् कृतं तत् पश्यन् आसीत् । किरण शिक्षिका, त्रयोदशवर्षीयः त्रयोदशवर्षीयः, विद्यालयात् बहिः, पुनः कक्षायां, तस्मिन् च मौनम्। तस्याः आचार्यः न धक्कायति स्म। पञ्चाशत् शिक्षाविदः बालिका बाल अधिकार कार्यकर्ता, जमुनाहा बालिका भवन्तं वक्ष्यति यत् तस्याः विवाहस्य चर्चा क्रियते। सा अपरिचितं न वक्ष्यति। मातापितृसमित्याः बालिका शिक्षा अधिकार समिति असफलता एव कारणं विधिः परिवर्तत। एषा कथा DEHAT न त्यजति। सप्तषष्टिः ग्रामाः स्वाध्याय शिक्षण केन्द्र यः बालकः पूर्वमेव विद्यालयं त्यक्तवान् अस्ति तस्य कृते कक्षा कठिनः भागः नास्ति। तस्मिन् पुनः गमनम् अस्ति। जगदीसपुर विद्यालय प्रबन्धन समिति तत् प्रायः कदापि न भवति । यया समितिः विद्यालयं चालयितुं कल्पिता आसीत् सा विद्यालयं चालयितुं आरब्धा इति कारणेन एव अभवत् । विंशतिः बालिकाः बहराइचनगरं यावत् वनग्रामाः प्रस्तरः साक्षरता नास्ति। यदा बालिका चतुर्दशवर्षीयः भवति, समीपस्थं विद्यालयं च अतिदूरं गच्छति। द्वादश आचार्याः सरकारी प्राथमिक विद्यालय न नूतनं भवनं, न नूतनं बजटम्। तलम्, भित्तिः, गलियारा च पूर्वमेव आसीत् । रक्षणबूथः दरगाह मेला, बहराइच तंबूः, मेजः, एकः सङ्ख्या च सर्वेभ्यः कथिता आसीत् । तदेव हस्तक्षेपस्य समग्रम्। सीमामञ्चः भारत नेपाल, मिलकर कार्य ग्रामान्तरेषु अन्तरालेषु बालकाः न लुप्ताः भवन्ति। संस्थानां मध्ये अन्तरालेषु ते अदृश्याः भवन्ति। द्वासप्ततिः स्त्रियः एकः स्वसहायतासमूहः, तथा च राशनस्य दुकानम् ते धनस्य रक्षणार्थं एकत्र आगताः आसन् । एकां लोकसेवा उत्तरदायी कर्तुं ते एकत्र एव स्थितवन्तः । अष्टौ वनसमित्याः वंग्राम आजादि संघर्ष समिति वनाधिकारकायदेन एकः मार्गः निर्मितः । तस्य उपयोगस्य अर्थः आसीत् यत् विधानं पठितुं, समितिं निर्मातुं, कस्यचित् नास्ति दस्तावेजान् संयोजयितुं च । पाँच ग्राम पंचायत सूचनाधिकारस्य उपयोगं कुर्वन्तः निवासिनः सूचनाधिकारः प्रायः लोकतान्त्रिकसिद्धान्तः इति वर्णितः भवति । पञ्चसु पंचायतेषु भवद्भिः आवंटिता भूमिः प्राप्तुं एकः उपायः आसीत् । आशाः शतं सप्तचत्वारिंशत् मान्यता प्राप्त सामाजिक स्वास्थ्य कार्यकर्ता एकः आशा जनस्वास्थ्यव्यवस्थायाः अन्तिमः माइलः अस्ति । तस्याः कार्यस्य स्थितिः स्वास्थ्यस्य विषयः अस्ति, न तु मानवसंसाधनस्य विषयः। दश ग्रामाः समितिः बालसंसदः च सीमासमीपे बालरक्षणं सतर्कतायाः आधारेण चालयितुं न शक्यते। अस्य मञ्चः, पञ्जीकरणं, अधिकारिभ्यः निर्गन्तुं ज्ञातः मार्गः च आवश्यकः । पञ्च सहस्राणि श्रमिकाः दस ग्राम पंचायत, एक द्वार यदा राज्यकृषिनिगमः पञ्चमस्य बन्दीकरणाय प्रस्थितवान् तदा महिलामञ्चः गठबन्धनं कृत्वा षट् सप्ताहान् यावत् तस्य पक्षे तर्कं कृतवान् । द्वारिका प्रसाद दिवस मजदूर, ततः कृषक चतुःसहस्राणि वर्गफीट्, पारम्परिकपद्धत्या कृषिः, पञ्चाशत् रुप्यकाणि च प्रतिदिनं यदा कार्यं लभ्यते स्म। गीता देवी करिकोट मैया आजीविका अधिकार संगठन न तु बृहत्तरं फलानि। द्वौ फसलौ, भिन्नघटिकासु, भूमितः अधिकांशजना: योजनां कर्तुं अतिलघु इति वदन्ति स्म। राधेश्याम् गंगा आजीविका अधिकार संगठन लघुकृषकस्य कृते यः प्रयोगः असफलः भवति सः दत्तांशबिन्दुः न भवति । ऋतुः इति । अतः सः प्रयोगं लघु कृतवान् ।

24 अधिकं दर्शयतु