फुडारपणाची शाळा
भुरगीं, किशोरवयीन आनी तरणाटे हक्क समजून घेवपाक, आत्मविस्वासान उलोवपाक, सामुहीकपणान वागपाक आनी भोंवतणच्या संस्थां वांगडा काम करपाक शिकतात असो एक मार्ग.
ताच्या इश्टान शाळेंत येवप बंद केलें. तो एकलोच कितें तरी करतालो
बारा वर्सां पिरायेच्या एका भुरग्याक बाजारांतल्या शारांत कामाक धाडलो. लक्षांत आयिल्लो मनीस आनीक एक बारा वर्सांचो भुरगो.
आमी अमन म्हणटले एक भुरग्याक ताच्या आवय-बापायन बाजारांतल्या शारांत घरगुती कामगार म्हणून धाडलो. तो बारा वर्सांचो आशिल्लो. घरांतल्या लोकांक कितेंय तोंड दिवचें पडलें, ताका लागून तो निर्णय गरजेचो दिसलो, तो क्रूरपण न्हय - गरिबी क्वचितच एका कुटुंबाक एक निवड सोडटा, ती राखतली.
रेकॉर्ड कितें सांगता तें म्हणल्यार दुसर् या भुरग्याक लक्षांत आयलें. अरुण - तेंय टोपण नांव, तेंय बारा - अमनाचो इश्ट आनी गांवांतल्या बाल संसदेचो म्हायती मंत्री आशिल्लो. त्या मंचाचेर भुरग्यांनी आपल्या हक्कां विशीं, शाळा कित्याक म्हत्वाची आनी भुरग्याक संकश्टांत पडल्यार हुस्को कसो उबो करचो हाचेर उलयिल्लें.
अरुणान आपल्याच इश्टाच्या कुटुंबा विशीं CHILDLINE बहराइचाक फोन केलो.
ताका लागून भुरग्याक कितलो खर्च येता हाचो विचार करात. निश्ठा एके वटेन ओडटा. कुटुंब संकश्टांत पडपाचो भंयय तसोच ओडटा. सोंपें म्हणल्यार कांयच उलोवंक ना आनी आशा करप. ताणें ताचे बदला फोन उखललो, कारण ताका कोणे तरी भौशीक भुमिका दिल्या आनी ताणें थारायलें की त्या भुमिकेचो अर्थ कितें तरी आसा.
मागीर तो बाल प्रहारी पंगडा वांगडा अमनाच्या घरा गेलो, आनी थंय बसलो आनी व्हडले लोक अमनाच्या आवय-बापाय कडेन शाळे विशीं आनी भुरग्यांच्या मजुरीन भुरगेपणाक कितें जाता हाचे विशीं उलयताले. कुटुंबान अमनाक घरा आपयलो. तांणी ताका गांवच्या मुळाव्या शाळेंत नांव नोंद केलो.
हांगा कोणेंच आपल्या कुटुंबांतल्यान भुरग्याक काडून उडयलो ना. एका इश्टान एक हुस्को उक्तायलो, एका कुटुंबान परतून विचार केलो, सुलभीकरण करप्यांनी संवाद सादलो आनी सरकारी शाळेन ताका परत व्हेलो. त्या गांवांतली सगळ्यांत म्हत्वाची संरक्षण पद्दत म्हळ्यार लक्ष दिवपी बारा वर्सांचो भुरगो अशें दिसून आयलें.
अरुणान आपल्याच इश्टाच्या कुटुंबा विशीं CHILDLINE कडेन फोन केलो.
भुरग्यांक तें पयलीं दिसता
खंयचेय वेवस्थेचे बऱ्याच आदीं रिती आसन पयरांक दिसता. तांकां जाय तें म्हणल्यार अहवाल दिवपाक सुरक्षीत मार्ग आनी दोश नासतना प्रतिसाद दिवपी प्रौढ.
आपल्या इश्टान शाळेंत येवप बंद केलां हें बारा वर्सांच्या भुरग्याच्या लक्षांत येवप हो अपघात न्हय. बाल संसद खऱ्या अर्थान कशा खातीर आसा तें हेंच - तिच्या फाटली यंत्रणा हांगां आसा.
फुडारपण शाळा शिकपाक एजन्सी कडेन जोडटा. नोंदणी आनी धारणा म्हत्वाची, आनी तशेंच आवाज, घटनात्मक मुल्यां, लैंगीक समानताय, डिजिटल प्रवेश, उदरनिर्वाहाची निवड आनी शाळा आनी गांवच्या निर्णयांत वांटो घेवप म्हत्वाचें. भुरगीं एके सेवा मेळोवपी जावपा वयल्यान निर्णयांत वांटो घेवपी जावपाक वतात आनी व्हडले भुरगीं भुरग्यां खातीर उलोवपा वयल्यान भुरग्यां खातीर उलोवंक आनी आयकूंक मेळपी परिस्थिती निर्माण करपाक वतात.
हें काम कित्याक म्हत्वाचें
बहरीच, श्रावस्ती आनी लागसारच्या जिल्ह्यांनी शाळेंतल्यान वगडावप हो एकूच मुद्द्याचो प्रस्न क्वचितच आसता. गरिबी, लिंगीक काम, अंतर, असुरक्षित हालचाल, समाजीक भेदभाव, दुबळे शाळा-समुदाय संबंद आनी म्हायती मेळपाची मर्यादीत मेळ एकामेकांक बळगें दितात.
बदल कसो जाता
फुडारपणाचें काम भुरग्या कडल्यान सुरू जाता आनी मागीर कुटुंबां, शिक्षक, शाळा वेवस्थापन समिती, ग्राम पंचायती आनी शिक्षण प्रशासनाक गुंतयतात.
“भुरगीं आनी तरणाटे स्वताचे उदरगतीची परिस्थिती शिकतात, फुडाकार घेतात आनी आकार दितात.”
शाळा सोडून गेल्ल्या वा केन्नाच शाळांत प्रवेश करूंक नाशिल्ल्या भुरग्यां खातीर पुल शिकप, परतून नोंदणी आनी तिगोवन दवरप.
किशोरवयीन चलयांची सामुहीक, मासिक पाळीची भलायकी आनी स्वाभिमान, आनी हालचालीचेर आनी अभ्यासाचेर लिंगीक निर्बंधां आड काम करतात.
तरणाट्यां खातीर कुशळटाय आनी उदरनिर्वाहाचे मार्ग देखून शिकपाचे सुवातेर कमावपाची गरज ना.
बाल संसद आनी शाळा वेवस्थापन समिती भुरग्यांक चड करून तांचेबगर घेतिल्ल्या निर्णयांत सुवात दितात.
संरचनात्मक असुरक्षीतताय चक्र, ह्या कार्यावळींतल्यान वाचप.
भुरगो शिक्षण सोडटा त्या बिंदूचेर, आनी तांकां भायर धुकळपी दबावाचेर फुडारपणाची शाळा काम करता.
हें भुरगें आपल्या पिरायेचे तुळयेंत ल्हान आनी अशक्त आसा. बहराइचांत, पांच वर्सां सकयल्या 2 तल्या 1 भुरग्याची वाड खुंटिल्ली आसा (स्टंटेड) - भूक कुडींत कायमची थारता, आनी फुडल्या जिणेंत ती परत बरी जावप खूब उणें घडटा.
शिक्षण केंद्रांनी जिवीत कुशळटाय आनी भलायकी शिक्षण, पोशण सेवां कडेन संदर्भ दिवपा सयत.
राष्ट्रीय कुटुंब भलायकी सर्वेक्षण 5 · बहराइच (52.1%)
एक समाज. एक फुडारपणाची भोंवडी. फुडाकार घेवपाक जायते मार्ग.
समाज एके सुवातेर उबे रावनात. भुरगीं किशोरवयीन जातात, किशोरवयीन तरणाटे प्रौढ जातात आनी दरेक पिळगेक नवी संद, जापसालदारक्यो आनी आव्हानां वारसा मेळटात. प्रकल्प सैमाक लागून काळाप्रमाण आसतात; समुदाय सोंपतकच बऱ्याच काळा उपरांत चालूच उरतात. देखून प्रगती फकत प्रकल्प चालीक लावपाच्या वेळार कितें साध्य करतात हाचेर न्हय, तर ते सोंपतकच समाज कितें मुखार व्हरपाक सक्षम आसा हाचेर आदारून आसता.
फकत बरे प्रकल्प कशे चालीक लावप हें आव्हान न्हय. दरेक पिळगी वांटो घेवपाक, संघटीत करपाक, फुडाकार घेवपाक आनी फुडलेची तयारी करपाक कशी सुसज्ज आसा हाची खात्री करप.
पिळग्यां मदीं फुडारपण कित्याक वता
फुडारपण एकाच खिणाक क्वचितच अपेसांत पडटा. जंय एक मार्ग सोंपता थंय तो लिकलिकता आनी ताचे फाटल्यान कांयच वचना. लुकसाण कशें वाडटा, आनी फुडारपणाची शाळा ताचे सुवातेर कितें घालता तें पळोवपाक एक पांवडो वेंचून काडात.
जिणेच्या पांवड्यांतल्यान फुडारपण
फुडारपण एकाच हस्तक्षेपा वरवीं विकसीत जावंक शकना, तशेंच जिणेच्या एका पांवड्यार तें उदेना. दरेक पांवडो एक वेगळो उद्देश साध्य करता - फकत व्यक्तींक फुडल्या कार्यावळी खातीर तयार करप न्हय, पूण हेरांच्या जिविताक आकार दिवपाक चड भुमिके खातीर तांकां तयार करप. कित्या खातीर आसा तें वाचपाक एक माचयेचो निवड करचो.
दर एका पांवड्यार उद्देश स्थिर उरता: स्वताचो आवाज सोदपा सावन, दुसऱ्यांचो आवाज सक्षम करपा मेरेन, फुडारी सतत तयार करपाक सक्षम समाज उबारपा मेरेन जापसालदारकेची विस्तारपी भावना.
बदलाचो सिध्दांत
समुदाय पिळग्यांनी फुडारपण पोसपाक, तिगोवन दवरपाक आनी नूतनीकरण करपाक सक्षम आसात, जाका लागून व्यक्तींक आनी संस्थांक सामुहीकपणान हक्क साकार करपाक आनी स्वताच्या उदरगतीचें फुडारपण करपाक मेळटा. स बळगें दिवपी मार्ग तें ध्येय व्हरतात.
भुरगेपणांतल्या सहभागांतल्यान समाजीक फुडारपणा मेरेन एक जोडिल्लो मार्ग.
फुडारी विकसीत करप ते फुडारपणाची वेवस्था तिगोवन दवरप
तीन दशकां भितर फुडारपण शाळेन दाखयलां की भुरगेपण, किशोरावस्था, तरणाटेपण आनी प्रौढपणांतल्यान फुडारपणाची पोसवण करूं येता. भायल्या सुलभतायेचेर आदारून उरनासतना फुडारपण स्वताचें नूतनीकरण करता हाची खात्री करप हें फुडलें आव्हान. प्रशिक्षीत फुडाऱ्यांच्या संख्येन येस मेजचें ना, पूण भितरल्यान फुडाऱ्यांक तयार करपाची, मार्गदर्शन करपाची आनी तिगोवन दवरपाची एक समाजाची तांक.
टप्प्याटप्प्यान गुंतवणूक करपाचो रस्तो नकासो
फुडलो टप्पो फकत कार्यावळींचो विस्तार करपाचो न्हय. समुदायांक फुडाऱ्यांक सतत पोसवण दिवपाक, हक्क साकार करपाक, बदलत्या संदर्भाक अनुकूल करपाक आनी वैयक्तीक प्रकल्प सोंपतकच सामुहीक कृती तिगोवन दवरपाक दिवपी वेवस्था घटमूट करप. पांच शिफ्ट, दरेक शिफ्ट खर्च आनी दरेक शिफ्ट एकटो उबो रावपाक सक्षम.
कित्याक लागून पद्दत वेगळी
परंपरीक फुडारपणाच्या कार्यावळींनी मर्यादीत संख्येन व्यक्तींचो विकास जाता. DEHAT चो अणभव सुचयता की फुडारपण फकत जेन्ना तें हातांत दिवपाक तयार केल्लें आसता तेन्नाच टिकता - जेन्ना दरेक पांवडो फुडल्या कार्यावळी खातीर न्हय, पूण हेरांच्या जिविताक आकार दिवपाक चड भुमिके खातीर लोकांक तयार करता.
दरेक प्रकल्प, काळक्रमान
22 / 22 · 2000 – 2023ह्या कार्यावळीन भुरग्यां, किशोर आनी तांच्या भोंवतणच्या समुदाय आदारीत संघटनां वांगडा केल्ल्या दर एका क्षमता निर्माण करपाच्या कार्यावळींत संचयीक, 2000 सावन.
वयर दिल्लें सगळें रेकॉर्डांत आसा. फुडें येवपी गजालींचो भाग कसो जावपाक जाय तें निवडात.
वयर दिल्ल्या रेजिस्टरांत ह्या कार्यावळींतल्या 22 प्रकल्पांची वळेरी दिल्या, दरेका प्रकल्पाक निधी दिवपी भागीदार आनी ताणें कितें केलें. खंयच्याय प्रकारच्या आदाराक त्याच अटींचेर येवकार आसा.