मनीस संरक्षण
गांव, पुलीस स्टेशन, आश्रय आनी न्यायालय हांचे मदीं भुरगें वचचें न्हय म्हणून आडावप, संरक्षण, खटलो आनी भागीदारी, एकठांय दवरप.
बसकांनी तांकां दोन गजाली शिकून घेतिल्लीं: तांकां आक्षेप घेवंक मेळटा, आनी कोणाक आपोवचो
दोन वेगवेगळ्या गांवांनी दोन चलयांनी आपलें स्वताचें लग्न थारायिल्ल्या खिणाक एकूच म्हायती वापरली.
पयलो पंदरा आशिल्लो. आठव्या वर्गा उपरांत तिचें शिक्षण बंद जाल्लें आनी त्या वर्साच्या निमाणें लग्न जावपाची येवजण आशिल्ली. तिणें फोन करून सांगलें, तें फुडें धुकलचें अशें तिका दिसता. तिचे आवय-बापूय, समाजांतले वांगडी आनी वेंचून आयिल्ले गांवचे फुडारी हे चर्चेंत हाडले. तिची प्रौढपण येमेरेन वाट पळोवपाचें कुटुंबान मान्य केलें.
दुसरो सतरा आशिल्लो. तिचे खातीर जें लग्न थारायलां तें तिका जायना अशें तिणें सांगलें. कुटुंबीक भासाभासांनी तयारी थांबली ना. लग्नाचे तारखेक कळयल्ल्यान भौशीक अधिकाऱ्यांनी हस्तक्षेप केलो आनी कुटुंबान तिचें अठरा वर्सां पुराय जावचे पयलीं लग्न फुडें वचचें ना अशें उतर दिलें.
दोनूय चलयेक भायल्यान सोडवंक ना. दरेकल्यान एके बसकेंत म्हायती आयकली, ती स्वताच्या जिविता प्रमाण मेजली आनी आपल्या वांगडा रावपी लोकांच्या दबावा खाला संपर्क सादलो. अहवाल दिवपाचो मार्ग म्हत्वाचो आशिल्लो कारण तातूंतल्यान तिणें पयलींच घेतिल्लो निर्णय ताचेर वागपाक बंधनकारक आशिल्ल्या प्रौढां कडेन जोडटालो.
स्थगीत करप म्हणल्यार ताचो शेवट न्हय. हे स्थितींतल्या चलयेक स्वताच्या घरांतल्यान नव्यान दबावाक तोंड दिवचें पडटा, शिक्षणांत खंड पडूं येता वा बदलो घेवंक मेळटा.
फालोअपाक विचारत रावचो पडटा तो प्रस्न लग्न जालें काय ना. तिका चालू दवरपाचें आशिल्लें जिवीत - शाळा, काम, स्वताचो वेळ - खरेंच चड शक्य जालें काय ना हें.
तिणें एके बसकेंत ही म्हायती आयकली, ती स्वताच्या जिविता प्रमाण मेजली आनी फोन केलो.
माहिती, आनी जाप दिवपी कोणूय
ही सगळी यंत्रणा म्हळ्यार गांवांतल्या बसकांची माळ आनी चलयेक पयलींच विस्वासांत घेतिल्ल्या मनशाक जोडिल्लो फोन नंबर. धांवपाक चड करून कांयच खर्च जायना आनी याद दवरपाक कांयच खर्च जायना.
दोन चलयांक एक फोन नंबर उगडास उरप हें किदें नशीब न्हय. ह्या कार्यक्रमा वरवीं चलत आशिल्ल्या बसकां मदीं बांदिल्ली ही एक रचना - त्या रचनेचें स्वरूप फुडें दिलां.
वेपार, बाल लग्न, बाल मजूर, दुरुपयोग, असुरक्षित स्थलांतर आनी लैंगीक आनी प्रजनन भलायकेचे धोके हांकां एकसुरे घडणुकां परस जोडिल्ले संरक्षणाचे हुस्के म्हणून ह्या कार्यावळींत भर दिला. संरक्षण म्हणल्यार सोडवणूक, आनी मागीर परतून देशांत हाडप वा परतून एकठांय करप, आनी मागीर समाजीक, मानसीक आनी अर्थीक पुनर्वसन जो एक वर्सा उपरांत भुरगो खऱ्या अर्थान सुरक्षीत आसा काय ना हें थारायता.
हें काम कित्याक म्हत्वाचें
असुरक्षीतताय जमता. शाळा वगडावप, अर्थीक संकश्ट, असुरक्षित स्थलांतर, भेदभाव आनी दुबळे आदार जाळें शोशणाचे मार्ग जातात. भारत-नेपाळ शिमेचेर हालचाल आनी न्यायक्षेत्रांतली गुंतागुंत वाडटा, जाल्यार घरां भितर आनी अनौपचारीक कामगार वेवस्थे भितर जायते धोके लिपून उरतात.
वेव्हारांत चार पीएस
समुदाय संरचनां पयलींच लक्षांत घेतात; वैधानीक संस्था एकठांय वावुरतात. DEHAT प्रशासनाक भागीदार म्हणून काम करता, ताचे पर्याय म्हणून न्हय.
“भुरगीं आनी तांचे भोंवतणचे व्हडले लोक सुरक्षीत आसतात कारण समाजांक सुरवेक कळटा आनी वेवस्था एकठांय वावुरतात.”
केसांत सांगाता रावप, कायदेशीर आदार, भरपायेचे दावे आनी मानसीक-सामाजीक आदार.
बालविवाह आडावप, हिंसाचार आनी दुरुपयोगाक प्रतिसाद दिवप, आनी सोडवणे उपरांत चलयांक आदार दिवप.
वेव्हारांत लक्ष्य 8.7: बाल कामगार, बंधनकारक कामगार आनी कामाक लागून वेपार.
केस बंद जाले उपरांत चालू आशिल्लें पुनर्वसन, देखून सोडयल्लें भुरगें एक वर्सा उपरांत लेगीत सुरक्षीत आसा.
संरचनात्मक असुरक्षीतताय चक्र, ह्या कार्यावळींतल्यान वाचप.
जंय एकठांय केल्ली असुरक्षीतताय शोशणांत रुपांतरीत जाता, आनी पयलीं लक्षांत घेवपाक जाय आशिल्ल्या प्रणालींचेर मनीस संरक्षण काम करता.
हें भुरगें शिकपा बदला काम करता. फाटल्या जनगणने प्रमाण, श्रावस्तींतल्या 5 ते 14 पिरायेच्या 16 तल्या 1 भुरगें काम करतालें - शेतांनी, भट्यांनी, हॉटेलांनी आनी घरांनी; एकदां शाळेंतल्यान भायर पडलें म्हण्टकच, बाजार त्या भुरग्याचें मोल थारायता.
वळख, फाटीं घेवप, कामगार-खात्याची कारवाय आनी शाळेंत परतून नोंदणी. विटो भट्टे, ढाबा, कार्यशाळा आनी घरगुती कामगारांतल्यान भायर सरपी पयशे वेपार नोंदी आड क्रॉस तपासतात, कारण जायत्या काम करपी भुरग्यांक पयल्या सुवातेर वेपारी मनशान त्या मजुरांत व्हेले.
भारताची जनगणना 2011, तक्तो B-01 · श्रावस्ती, 5-14 पिरायेचीं काम करपी भुरगीं (6.11%)
संकश्टा पयलीं खूब आदीं संरक्षण सुरू जाता.
भुरगीं अचकीत संकश्टांत क्वचितच पावतात. ताण आशिल्ल्या शिमेवयल्या वाठारांनी, औपचारीक हस्तक्षेप जावचे पयलीं बऱ्याच आदीं शिक्षण, स्थलांतर, कामगार, भलायकी, संरक्षण आनी न्याय हांच्या विखंडीत पद्दतींनी धोको ल्हव ल्हव जमता. आव्हान म्हणल्यार फकत संरक्षण वेवस्था नाशिल्ल्यान न्हय. तांचे मदीं सातत्य नासप हें ताचे परस खोल आव्हान.
असुरक्षीतताय ही एकूच घडणूक क्वचितच आसता. तो विच्छेदीत प्रणालींनी जमता जंय भुरगीं औपचारीक संरक्षण यंत्रणा हस्तक्षेप करचे पयलीं बऱ्याच आदीं अदृश्य अंतरांतल्यान पडटात.
भुरगें कशें पडटा तें
उच्च धोक्याच्या शिमेवयल्या पर्यावरण यंत्रणेंतल्यान, असुरक्षीतताय वळखूंक येवपी पांवड्यांतल्यान फुडें वता. प्रणालीचो प्रतिसाद चड करून त्या प्रगतीकडेन जुळना. बेजोडपण पळोवपाक एक स्टेज निवडात, आनी त्या वेळार DEHAT कितें करता.
समुदायाच्या फुडारपणा खाला संरक्षण मुळावी बांदावळ
असुरक्षीतताय चड करून समुदाय सगळ्यांत पयलीं वळखतात. DEHAT थळाव्या प्रणालींक संस्थांच्या प्रतिसादाक जोडिल्ल्या सक्रिय संरक्षण मुळाव्या साधनसुविधांनी रुपांतरीत करपाचें काम करता, चार परस्पर संबंदीत थरांचेर.
समुदायांक निष्क्रिय लावार्थी म्हूण स्थापन केल्लो ना. ते व्यापक संस्थात्मक आनी शिमेभायर संरक्षण प्रणालींकडेन जोडिल्ले सक्रिय संरक्षण अभिनेते म्हूण काम करतात.
बदलाचो सिध्दांत
भुरगीं आनी किशोरवयीन भुरग्यांक हानी पसून राखण मेळटा, तातूंत चड घटमूट सातत्य, समुदाय मालकी आनी शिमेवयल्या पर्यावरण यंत्रणेंतल्यान ताणांतल्यान टिकावू आदार प्रणाली आसता. पांच मार्ग तें ध्येय व्हरतात.
बाल संसद, गांव पातळेचेर बाल संरक्षण आनी कल्याण समिती, तरणाटे गट, स्थलांतर मागोवप आनी समुदाय जागृताय पद्दत.
संबंदांतल्यान धरून दवरिल्ले सातत्य ते वेवस्थेंतल्यान धरून दवरिल्ले सातत्य मेरेन
वास्तव जगांतल्या संरक्षण पर्यावरण यंत्रणेंत सातत्य खंय दुबळी जाता हाचेर कार्यकारी विचार करून मॉडेल परिष्कृत केलें. हांकां वेगळेपणान अंमलबजावणी आव्हानां म्हणून मानचे परस, तीं प्रणाली डिझायनांत बांदल्यांत.
टप्प्याटप्प्यान गुंतवणूक करपाचो रस्तो नकासो
फुडलो टप्पो पर्यावरण यंत्रणा काम करता हें सिध्द करपाचो न्हय. पयलींच बांदिल्ली कार्यकारी परिपक्वता सातत्य मुळावी बांदावळ आनी लांब क्षितीज भागीदारींत रुपांतरीत जावंक शकता हाची खात्री करपा विशीं आसा. दरेक गुंतवणूक एकूच हेतू साध्य करिना.
कित्याक लागून पद्दत वेगळी
फकत हस्तक्षेप नाशिल्ल्यान संरक्षण अपेस क्वचितच उदेतात. कुटुंबां, स्थलांतर प्रवास, संस्था, पुनर्स्थापना मार्ग आनी दीर्घकाळ फालोअप प्रणालीं मदीं सातत्य दुबळी जाता तेन्ना ते उदेतात. चडशें संरक्षण काम सोडवपाच्या खिणाक मेजतात. DEHAT दोन वर्सां उपरांत तें मेजता.
दरेक प्रकल्प, काळक्रमान
14 / 14 · 2011 – 2023ह्या कार्यावळीन प्रतिसाद दिल्ल्या दरेक केशींतल्यान संचयीक. एक भुरगो एका परस चड आकृतींत दिसूं येता, देखून हीं एकठांय जोडिल्लीं नात. वेपार आनी भुरग्यांच्या कामगारांक एक खंडीत केसलोड म्हणून मानतात, कारण भुरग्यांक चड करून एकाच वेपाऱ्यान कामगारांत व्हरतात.
वयर दिल्लें सगळें रेकॉर्डांत आसा. फुडें येवपी गजालींचो भाग कसो जावपाक जाय तें निवडात.
वयर दिल्ल्या रेजिस्टरांत ह्या कार्यावळींतल्या 14 प्रकल्पांची वळेरी दिल्या, दरेका प्रकल्पाक निधी दिवपी भागीदार आनी ताणें कितें केलें. खंयच्याय प्रकारच्या आदाराक त्याच अटींचेर येवकार आसा.